Սպիտակ տունը քննարկում է Մավրիկիոսից Չագոսյան կղզիները գնելու ծրագիր, ինչը կարող է տապալել Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Քիր Սթարմերի՝ այս տարածքի նկատմամբ ինքնիշխանությունը փոխանցելու ծրագիրը։
Ինչպես հայտնում է բրիտանական The Telegraph պարբերականը, ամերիկացի պաշտոնյաները պատրաստել են առաջարկ՝ շրջանցելու Մեծ Բրիտանիային և սեփական գործարքը կնքելու համար, որպեսզի վերահսկողություն սահմանեն Դիեգո Գարսիայի նկատմամբ՝ Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի ռազմավարական նշանակության ռազմական բազայի, դրա ապագայի շուրջ անորոշության ֆոնին։
Այս տարբերակը մտնում է Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի կողմից մշակված մի քանի սցենարների շարքը՝ որպես վարչապետի ծրագրի այլընտրանքներ առաջարկող փաստաթղթի մաս, որը նախատեսում է կղզիները փոխանցել Մավրիկիոսին՝ մի երկրի, որին Վաշինգտոնում համարում են Չինաստանին և Իրանին մոտ։
Ինչպես The Telegraph-ին հայտնել է ամերիկացի պաշտոնյաներից մեկը, որը ծանոթ է քննարկումների ընթացքին, Սպիտակ տունը կանոնավոր բանակցություններ է վարում Դաունինգ Սթրիթի հետ Դիեգո Գարսիայի ապագայի շուրջ։
Թեև կղզիների գնումը Սպիտակ տան հիմնական տարբերակը չէ, այդ գաղափարը ուղիղ քննարկվել է ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթի հետ, որը դրա մասին տեղեկացրել է նախագահին, հայտնել են աղբյուրները։
Իրանի հետ պատերազմը և Չինաստանի ռազմածովային ներուժի աճը ուժեղացրել են ռազմավարական ռազմական բազաների գլոբալ ցանցը պահպանելու կոչերը։
Դիեգո Գարսիայի ռազմավարական դիրքը հնարավորություն է տալիս Իրանը պահել հասանելիության գոտում և իրականացնել շուրջօրյա հեռահար ռմբակոծիչ առաքելություններ, այդ թվում՝ հարվածներ Թեհրանին B-2 Spirit ռազմավարական ռմբակոծիչների կիրառմամբ, ընդգծվում է հոդվածում։
Համապատասխանաբար, Թրամփի վարչակազմի բարձրաստիճան ներկայացուցիչները մտավախություն ունեն, որ Չինաստանի կողմնորոշում ունեցող Մավրիկիոսին ջրային տարածքների նկատմամբ վերահսկողության փոխանցումը կարող է հնարավորություններ բացել ծովային լրտեսության համար։
Վերջին ամիսներին պաշտոնյաները ընդգծել են Չագոսյան կղզիների կարևորությունը՝ նշելով այնտեղ խիստ գաղտնի օբյեկտների առկայությունը։
Չագոսյան կղզիների գինը դեռ չի քննարկվել։ Սկզբում Մեծ Բրիտանիան ծրագրում էր կղզիները փոխանցել Մավրիկիոսին, այնուհետև մոտ 35 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ (46,7 միլիարդ դոլար) վճարել ռազմական բազայի 99-ամյա վարձակալության համար։
Կղզիների նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու համար Վաշինգտոնը նախ պետք է թույլ տա, որ սըր Քիրի ծրագիրն իրագործվի, ապա ինքնիշխանության փոխանցումից հետո արդեն բանակցի Մավրիկիոսի հետ։
ԱՄՆ նախագահը սկզբում աջակցում էր Սթարմերի՝ կղզիները փոխանցելու ծրագրին, սակայն հետո փաստացի տապալեց այն այն բանից հետո, երբ Սթարմերը հրաժարվեց ԱՄՆ-ին իրավունք տրամադրել օգտագործելու Դիեգո Գարսիան Իրանի դեմ հարվածների համար պատերազմի առաջին ժամերին։
Լեյբորիստները ծրագրում էին 2025 թվականին ընդունել օրենք կղզիները Մավրիկիոսին փոխանցելու մասին, սակայն այն չի կարող վավերացվել առանց ԱՄՆ համաձայնության։
Այս տարի արված մի քանի հրապարակային հայտարարություններում ԱՄՆ նախագահը գործարքը անվանել է թուլության դրսևորում և «մեծ հիմարություն»՝ հայտարարելով, որ Սթարմերը «կորցնում է վերահսկողությունն այս կարևոր կղզու նկատմամբ»՝ նկատի ունենալով Դիեգո Գարսիան։
Մարտի 2-ին The Telegraph-ին տված հարցազրույցում նա ասել է, որ «շատ հիասթափված է» վարչապետից, որը սահմանափակել է կղզին Իրանի դեմ հարվածների համար օգտագործելու իր հնարավորությունը։
Այդ ժամանակվանից նա բազմիցս քննադատել է Սթարմերին՝ հայտարարելով, որ նա «Ուինսթոն Չերչիլ չէ» և պատասխանատու է երկրների միջև հատուկ հարաբերությունների թուլացման համար։
Մեծ Բրիտանիան նաև կախված է ԱՄՆ-ից 1960–1970-ականների նամակների փոխանակման ձևական փոփոխության հարցում, որոնք բազայի համատեղ օգտագործման մասին համաձայնագրի իրավական հիմքն են։
Մավրիկիոսը բազմիցս վիճարկել է Մեծ Բրիտանիայի ինքնիշխանությունը Չագոսյան կղզիների նկատմամբ միջազգային դատարաններում, և, նախարարների ակնկալիքով, ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանը շուտով կարող է պարտադիր որոշում կայացնել կղզիները փոխանցելու մասին։
Source: https://news.am/hy/news/1041821